NIECO HISTORII

Najstarsze ślady bytności człowieka na ziemi puńskiej  sięgają 10 000 lat p.n.e. (schyłek paleolitu). Odnaleziono je w miejscowościach Wołyńce, Oszkinie, Wojponie i Szlinokiemie. We wczesnym średniowieczu ziemie te stanowiły część Jaćwieży. Na ślady jaćwieckie wskazuje typ osadnictwa (osady otwarte) i góry zamkowe. Najciekawsza góra zamkowa znajduje się w miejscowości Jegliniec, oddalonej o 9 km od Puńska na północ.

• Jaćwingów na początku XIII w. podbili krzyżacy, ale ich ziem nie byli w stanie zaludnić, dlatego też do XV w. porastała je puszcza. Dopiero na początku XV w. pojawiają się tu nowi osadnicy. Nowymi gospodarzami ziemi puńskiej stali się Litwini wywodzący się znad Merecza i Puni. To oni miejscowe jezioro nazwali Punia, od którego później nazwę przejęła także osada.

• Leśniczy Stanisław Zaliwski w r. 1597 wzniósł w Puńsku kościół, erygowano tu również nową parafię. W niedziele i święta odbywały się targi.

• W r. 1597 w kancelarii Wielkiego Księstwa Litewskiego sporządzono dokument Zygmunta III, w którym m.in. zaznaczono, że na proboszcza parafii Puńsk może być powołany "nie tylko Litwin, ale i język litewski znający".

• Nie wiadomo dokładnie, kiedy Puńsk otrzymał prawa miejskie. Przypuszcza się, że nastąpiło to między rokiem 1597 a 1606, ponieważ w dokumentach z 1606 r. wspomina się już o mieszczanach puńskich, a w 1612 r. Puńsk jest nazywany miastem.

• Brak jest dokładnych danych o historii osady. Z różnych szczątkowo zachowanych źródeł wiadomo jedynie, że w r. 1700 w Puńsku był szpital i szkoła. Jednak miejscowość ta, oddalona od większych ośrodków ekonomicznych, położona z dala od ważniejszych dróg nigdy nie rozwinęła się w większy ośrodek miejski. W 1795 r. Puńsk liczył 583, a w 1827 r. - 748 mieszkańców. Prawa miejskie utracił w 1852 r.

• Parafię Puńsk w 1781 r. zamieszkiwało 8849 osób, a w sto lat później - 12 000. W r. 1910 - po utworzeniu nowych parafii w Smolanach i Becejłach i przyłączeniu do nich części spolonizowanych wsi z obrzeży parafii Puńsk - pozostały w niej 74 wsie z 7044 parafianami.

• Duże znaczenie dla rozwoju historii tych ziem miał dwór sejwejski. W czasach Wielkiego Księstwa Litewskiego Sejwy były centrum starostwa sejwejskiego i wiżajnskiego.

• Ziemia puńska od w. XV do 1795 r. należała do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po I wojnie światowej Litwini puńscy opowiedzieli się za przynależnością tych ziem do odrodzonego i niezależnego państwa litewskiego. Posłem mieszkańców ziemi puńskiej na konferencję wileńską w r. 1917 był ks. dziekan Motiejus Simonaitis, którego szczątki spoczywają na puńskim cmentarzu.Pierwszym wójtem gminy Puńsk był Petras Pacenka.

• Od r. 1920 Puńsk i jego okolice wchodzą w skład państwa polskiego. Przed II wojną światową istniała tu działalność amatorska, funkcjonowały oddziały Towarzystwa im. św. Kazimierza. W okresie międzywojennym w Puńsku działała spółdzielnia litewska "Talka", ale większość handlu była skupiona w rękach Żydów. Żydzi stanowili także większość mieszkańców Puńska, jednak w wyniku działań wojennych II wojny światowej zostali oni rozproszeni. O ich bytności świadczy znajdujący się w pobliżu Puńska cmentarz żydowski. Puńsk i okolice zamieszkiwali także Niemcy. Ich cmentarze zachowały się w Puńsku i we wsi Poluńce.